Een ongebruikelijke transactie melden bij FIU-Nederland
Wwft-instellingen zijn verplicht ongebruikelijke transacties onverwijld te melden bij FIU-Nederland. Nederland hanteert daarmee een lagere drempel dan veel andere landen: u meldt het ongebruikelijke, niet het bewezen verdachte. Of een transactie verdacht is, beoordeelt FIU-Nederland — dat oordeel is uitdrukkelijk niet aan u.
Ongebruikelijk versus verdacht
Het Nederlandse stelsel kent twee stappen, en die worden vaak door elkaar gehaald.
| Ongebruikelijk | Verdacht | |
|---|---|---|
| Wie bepaalt | De instelling | FIU-Nederland |
| Drempel | Objectieve indicator van toepassing, óf aanleiding tot een vermoeden | Analyse door de FIU wijst op witwassen of terrorismefinanciering |
| Gevolg | Melding aan FIU-Nederland | Beschikbaar voor opsporings- en inlichtingendiensten |
De belangrijkste consequentie: u hoeft niets aan te tonen. Wachten met melden tot u zeker weet dat er iets mis is, is precies wat het stelsel níét van u vraagt — en is bij toezichtonderzoeken een klassieke bevinding.
Objectieve en subjectieve indicatoren
De meldplicht loopt langs twee sporen die naast elkaar bestaan.
| Objectieve indicator | Subjectieve indicator | |
|---|---|---|
| Karakter | Harde regel — is hij van toepassing, dan meldt u | Open norm — vraagt om een professioneel oordeel |
| Eigen afweging | Nee | Ja, en die legt u vast |
| Voorbeelden | Bepaalde contante transacties boven een vastgestelde grens; transacties waarbij aangewezen hoog-risicolanden betrokken zijn | Transacties die niet passen bij het bekende profiel; structuren zonder economisch doel; wisselende verklaringen over herkomst |
| Risico in de praktijk | Wordt gemist als systemen de grens niet goed toepassen | Wordt gemist doordat niemand de afweging vastlegt |
De indicatorenlijst is per categorie instellingen vastgesteld en wordt periodiek herzien. Controleer daarom niet alleen óf uw systeem de indicatoren toepast, maar ook of het de actuele versie hanteert.
Wanneer en hoe snel
De wet zegt: onverwijld nadat het ongebruikelijke karakter bekend is geworden. In de praktijk betekent dat enkele werkdagen. Twee situaties waarin instellingen te laat zijn:
- De interne beoordeling duurt te lang. Een alert die drie weken in een werkvoorraad staat voordat iemand ernaar kijkt, maakt de melding per definitie niet-onverwijld — ook als de melding zelf daarna snel volgt.
- Er wordt gewacht op zekerheid. Extra onderzoek is prima, maar niet als reden om de melding uit te stellen. Aanvullende informatie kunt u na de melding alsnog doorgeven.
De meldplicht geldt ook voor voorgenomen transacties die niet zijn uitgevoerd — inclusief het geval waarin de klant afziet zodra u vragen stelt.
Het meldproces intern inrichten
- Signaal. Uit transactiemonitoring, uit de eerste lijn, of uit open bronnen.
- Beoordeling. Een analist toetst het signaal aan het cliëntprofiel en aan de indicatoren, en vraagt zo nodig na bij de cliënt — binnen de grenzen van het tipverbod.
- Besluit. De MLRO of aangewezen functionaris besluit over melden. Leg zowel het besluit tot melden als het besluit om niet te melden vast, met motivering.
- Melding. Indienen bij FIU-Nederland via het meldportaal, met de gegevens die de FIU nodig heeft om te kunnen analyseren.
- Opvolging. Risicoprofiel bijstellen, beoordelen of de relatie kan voortduren, en het dossier bijwerken.
Stap 3 is waar toezichthouders naar vragen. Dossiers bevatten meestal de meldingen die zijn gedaan; ze bevatten zelden de onderbouwing van de gevallen waarin bewust níét is gemeld. Juist die vastlegging laat zien dat er een proces is in plaats van toeval.
Tipverbod en vrijwaring
Twee bepalingen die elkaar in evenwicht houden:
- Tipverbod. U mag de cliënt of een derde niet informeren over een melding of een lopend onderzoek. Overtreding is strafbaar. U mag de relatie wél beëindigen — maar formuleer de reden zo dat die niet feitelijk neerkomt op tippen.
- Vrijwaring. Wie te goeder trouw meldt, is niet aansprakelijk voor schade die daaruit voortkomt. Die bescherming bestaat om de drempel laag te houden.
Samen leveren ze een eenduidige richting op: melden kost u niets, niet melden wel.
Waar het misgaat
- Melden pas na zekerheid. De drempel is een vermoeden, niet een bewijs.
- Niet-melden niet vastgelegd. Zonder motivering is niet te zien of er is afgewogen of alleen niets is gedaan.
- Verouderde indicatorenlijst in het systeem. Objectieve indicatoren wijzigen; systemen volgen niet automatisch.
- Meldingen zonder context. Een melding zonder cliëntprofiel en zonder toelichting is voor de FIU aanzienlijk minder bruikbaar.
- Geen terugkoppeling naar het profiel. Na een melding blijft het risicoprofiel vaak onveranderd staan — terwijl er net een reden bij is gekomen om dat te herzien.
Veelgestelde vragen
Wanneer moet ik een ongebruikelijke transactie melden?
Zodra een transactie voldoet aan een objectieve indicator, of zodra u subjectief aanleiding hebt om te vermoeden dat een transactie verband houdt met witwassen of terrorismefinanciering. De melding moet onverwijld gebeuren nadat het ongebruikelijke karakter bekend is geworden. U hoeft niets te bewijzen: een vermoeden is voldoende, en het beoordelen ervan is de taak van FIU-Nederland.
Wat is het verschil tussen objectieve en subjectieve indicatoren?
Een objectieve indicator is een harde regel: is hij van toepassing, dan meldt u, zonder eigen afweging. Denk aan bepaalde contante transacties boven een vastgestelde grens of transacties met aangewezen hoog-risicolanden. Een subjectieve indicator vraagt juist wél om een oordeel: u meldt wanneer u aanleiding hebt te veronderstellen dat een transactie met witwassen of terrorismefinanciering te maken kan hebben.
Wat is het verschil tussen ongebruikelijk en verdacht?
Nederland kent een meldplicht voor óngebruikelijke transacties — een lagere drempel dan in veel andere landen, waar pas bij verdenking wordt gemeld. U meldt het ongebruikelijke; FIU-Nederland analyseert en verklaart een transactie zo nodig verdacht, waarna die beschikbaar komt voor opsporingsdiensten. Dat oordeel ligt dus niet bij u.
Mag ik mijn cliënt vertellen dat ik heb gemeld?
Nee. Er geldt een tipverbod: u mag de cliënt of een derde niet informeren over een gedane melding of over een lopend onderzoek. Overtreding daarvan is strafbaar. U mag wel de zakelijke relatie beëindigen, maar let erop dat de motivering die u geeft niet feitelijk neerkomt op tippen.
Ben ik aansprakelijk als ik meld en het blijkt onterecht?
Nee. De Wwft kent een vrijwaring: wie te goeder trouw meldt, is niet aansprakelijk voor schade die daaruit voortvloeit. Die bescherming bestaat juist om de drempel om te melden laag te houden. Niet melden terwijl u wel een vermoeden had, is het risico dat u wél loopt.
Hoe snel moet een melding worden gedaan?
Onverwijld nadat het ongebruikelijke karakter van de transactie bekend is geworden. In de praktijk betekent dat: binnen enkele werkdagen. Een intern beoordelingsproces dat weken duurt, voldoet niet aan die eis — en is bij toezichtonderzoeken een terugkerende bevinding.
Moet ik ook voorgenomen transacties melden?
Ja. De meldplicht geldt ook voor voorgenomen transacties die niet zijn uitgevoerd. Dat een klant afziet van een transactie zodra u vragen begint te stellen, is bovendien op zichzelf vaak een signaal dat om een melding vraagt.
Bronnen
- Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) — wetten.overheid.nl
- Uitvoeringsregeling Wwft — wetten.overheid.nl
- FIU-Nederland
- Wwft — Open Boek Toezicht, De Nederlandsche Bank
- Autoriteit Financiële Markten (AFM)
- Bureau Financieel Toezicht (BFT)
Lees verder
Twijfel of uw meldproces de toets doorstaat? Een themagerichte toets op het meldproces beoordeelt in tien werkdagen de tijdigheid, de volledigheid en de vastlegging — inclusief de gevallen waarin niet is gemeld.