AFM of DNB? Wie houdt waarop toezicht bij cryptodienstverlening
Kort: de AFM verleent de CASP-vergunning en voert het grootste deel van het doorlopend toezicht, inclusief het Wwft- en Sanctiewettoezicht. DNB houdt prudentieel toezicht op CASP's, beoordeelt gekwalificeerde deelnemingen en is de toezichthouder voor uitgevers van stablecoins (ART's en EMT's). Biedt een bank of elektronischgeldinstelling cryptodiensten aan, dan blijft DNB ook voor de Wwft de toezichthouder.
Hulp nodig bij dit onderwerp? In een kosteloos gesprek van dertig minuten kijken we mee naar uw situatie. Plan een gesprek of bel 06 11 32 53 62.
Het korte antwoord
Nederland houdt ook onder MiCAR vast aan het twin peaks-model: de AFM kijkt naar gedrag en markttoegang, DNB naar soliditeit. Dat levert voor een cryptodienstverlener één hoofdadres op — de AFM — met DNB ernaast voor een afgebakend deel. Anders dan veel partijen verwachten, hoort ook het Wwft-toezicht bij de AFM: dat is verschoven ten opzichte van het oude registratieregime, waarin DNB die rol had.
Wie doet wat, per onderwerp
| Onderwerp | Toezichthouder |
|---|---|
| Vergunningverlening aan CASP's | AFM |
| Doorlopend gedragstoezicht op CASP's | AFM |
| Informatieverstrekking en reclame-uitingen | AFM |
| Marktmisbruik in cryptoactiva | AFM |
| Wwft en Sanctiewet 1977 bij CASP's | AFM |
| Wwft en Sanctiewet bij banken en elektronischgeldinstellingen die cryptodiensten aanbieden | DNB |
| Prudentieel toezicht op CASP's (kapitaal, soliditeit) | DNB |
| Toetsing van gekwalificeerde deelnemingen in een CASP | DNB |
| Vergunning en toezicht bij uitgevers van asset-referenced tokens (ART's) | DNB |
| Uitgifte van e-money tokens (EMT's) door banken en elektronischgeldinstellingen | DNB |
| Whitepapers voor cryptoactiva anders dan ART's en EMT's | AFM |
| Ontvangst en analyse van meldingen van ongebruikelijke transacties | FIU-Nederland |
Waarom het zo verdeeld is
De logica volgt de twee vragen die het Nederlandse toezicht altijd stelt. Gedraagt deze instelling zich netjes richting klanten en markt? Dat is de AFM. Is deze instelling solide genoeg om haar verplichtingen na te komen? Dat is DNB. Bij een CASP zit het zwaartepunt bij de eerste vraag: het bedrijfsmodel is dienstverlening, niet balansintermediatie, en de risico's voor de klant zitten vooral in bewaring, informatie en gedrag.
Bij stablecoins draait dat om. Een uitgever van een ART of EMT belooft inwisselbaarheid tegen waarde, houdt daarvoor reserves aan en lijkt daarmee sterk op een geldinstelling. Dan komt de soliditeitsvraag voorop, en dus DNB.
Wat er veranderde ten opzichte van de DNB-registratie
Tot MiCAR kende Nederland een registratieplicht bij DNB die zich vrijwel volledig op integriteit richtte: cliëntenonderzoek, monitoring en melden. Aan kapitaal, bedrijfsvoering, bewaring van klantmiddelen of informatieverstrekking stelde die registratie nauwelijks eisen. Met MiCAR verviel dat regime en kwam er een volwaardige Europese vergunning voor in de plaats, verleend door de AFM en met paspoortrecht.
Nederland kende daarvoor een overgangsperiode van 30 december 2024 tot 30 juni 2025: bestaande, bij DNB geregistreerde partijen mochten hun dienstverlening in die periode voortzetten terwijl hun vergunningaanvraag liep. Die periode is voorbij. Wie nu zonder vergunning cryptoactivadiensten aanbiedt aan klanten in Nederland, doet dat zonder grondslag.
Voor lopende compliance betekent de verschuiving vooral dat uw aanspreekpunt voor AML-vragen is veranderd. De AFM publiceerde een aanvulling op haar Wwft- en Sanctiewetleidraad, speciaal voor CASP's, en bevraagt de sector periodiek met een uitvraag over Wwft en Sanctiewet. Wie zijn AML-documentatie nog richt op de terminologie en de good practices van DNB, loopt uit de pas met de toezichthouder die er nu naar kijkt.
ESMA, EBA en FIU-Nederland
Naast de twee Nederlandse toezichthouders spelen drie partijen een rol die vaak door elkaar wordt gehaald.
- ESMA stelt Europese standaarden en richtsnoeren op voor cryptoactivadiensten en houdt het register van vergunninghouders bij. ESMA is geen toezichthouder op uw instelling; haar richtsnoeren bepalen wel waarop de AFM toetst.
- EBA doet hetzelfde voor uitgevers van ART's en EMT's, en heeft aanvullende bevoegdheden bij significante tokens.
- FIU-Nederland is geen toezichthouder maar de financiële inlichtingeneenheid. Uw meldingen van ongebruikelijke transacties gaan daarheen — niet naar de AFM of DNB — en FIU-Nederland bepaalt of een melding verdacht wordt verklaard.
Wat dit in de praktijk betekent
- Eén dossier, twee lezers. Uw vergunningdossier wordt door de AFM beoordeeld, maar het prudentiële deel raakt DNB. Zorg dat kapitaalonderbouwing en bedrijfsplan consistent zijn met de rest — een prognose die alleen voor de kapitaaltoets is geschreven, valt op.
- Richt uw AML-documentatie op de AFM. Sluit aan bij de leidraad en de aandachtspunten die de AFM voor CASP's publiceerde, en verwacht een periodieke uitvraag over Wwft en Sanctiewet.
- Weet wie u belt. Vragen over vergunning, dienstenscope, gedrag en AML: AFM. Vragen over kapitaal, deelnemingen en stablecoin-uitgifte: DNB. Meldingen: FIU-Nederland.
- Bent u een bank of EMI met cryptodiensten? Dan blijft DNB uw Wwft-toezichthouder, ook voor het cryptodeel. Voorkom dat er intern twee AML-standaarden ontstaan.
Veelgestelde vragen
Wie verleent in Nederland de MiCAR-vergunning?
De AFM. Zij is de vergunningverlenende toezichthouder voor aanbieders van cryptoactivadiensten en voert ook het grootste deel van het doorlopend toezicht op die partijen. DNB verleent vergunningen aan uitgevers van asset-referenced tokens en houdt prudentieel toezicht op CASP's.
Houdt DNB nog toezicht op cryptodienstverleners?
Ja, maar op een afgebakend deel: prudentieel toezicht op CASP's, de toetsing van gekwalificeerde deelnemingen, en het volledige toezicht op uitgevers van asset-referenced tokens en op de uitgifte van e-money tokens door banken en elektronischgeldinstellingen.
Wie is de Wwft-toezichthouder voor een cryptodienstverlener?
Voor een CASP is dat de AFM. Alleen wanneer de cryptodiensten worden aangeboden door een bank of een elektronischgeldinstelling blijft DNB de Wwft- en Sanctiewettoezichthouder van die instelling.
Wat gebeurde er met de oude DNB-registratie voor cryptodienstverleners?
Die is met de invoering van MiCAR vervallen. Nederland kende een overgangsperiode van 30 december 2024 tot 30 juni 2025 waarin geregistreerde partijen hun dienstverlening mochten voortzetten terwijl hun vergunningaanvraag liep. Sindsdien is een MiCAR-vergunning vereist.
Kan ik met twee toezichthouders tegelijk te maken krijgen?
Ja. Een CASP heeft de AFM als hoofdtoezichthouder en DNB voor het prudentiële deel en voor deelnemingen. Geeft u daarnaast zelf een e-money token uit of bent u een bank met cryptodiensten, dan verschuift een groter deel naar DNB. Breng die verdeling in kaart voordat u vragen gaat stellen.
Bronnen
- MiCAR — De Nederlandsche Bank
- Toezicht op aanbieders cryptodiensten — DNB
- CASP-vergunning — AFM
- Annex Leidraad Wwft en Sanctiewet — aandachtspunten voor CASP's (AFM)
- Verordening (EU) 2023/1114 (MiCAR) — EUR-Lex
Lees verder
Zo ziet zo'n traject eruit
Een MiCAR-traject voor de boeg? Wij begeleiden aanvragen van de kwalificatievraag tot de vergunning, en bouwen het AML/CFT-raamwerk dat er hoe dan ook bij hoort. Bekijk de dienst of plan een gesprek van dertig minuten.